Parczew bogaty historią

Parczew leżał na polskim pograniczu osadniczym, na krańcach Ziemi Sandomierskiej. Położenie nie sprzyjało szerszemu zagospodarowaniu ziem. Ówczesne osady były raczej miejscami obronnymi, czego przykładem jest położone nieopodal grodzisko w Horodyszczu. Położenia Parczewa u zbiegu rzek: Piwonii i Konotopy świadczy o założeniu obronnym miejscowości. Pierwsze wzmianki o Parczewie wskazane przez Długosza sięgają 1235 roku. Niewiele wiemy o najstarszych dziejach tej osady. Musiał być to jednak ośrodek znaczny, skoro starostwo parczewskie na północy sięgało aż po Łomazy. Z racji przygranicznego położenia ziemie te znajdowały się w posiadaniu królewskim (państwowym), co w dziejowej perspektywie nie wyszło miastu na dobre. Królewska kasa zwykle miała pilniejsze wydatki lub świeciła pustkami, stąd nie wznoszono w należących do korony miejscowościach kosztownych, murowanych budowli. Dlatego też najstarszym zachowanym zabytkiem Parczewa jest dzwonnica z 1675 roku, też zresztą zbudowana z drewna.

Osada – miastem

Po unii polsko litewskiej Parczew nie dość, że znalazł się w centrum państwa polsko – litewskiego, to jeszcze w połowie drogi między ówczesnymi stolicami Krakowem i Wilnem, przy szlaku łączącym oba miasta. Zauważył to już w roku 1401 Władysław Jagiełło. Nadał osadzie Parczów (taka była ówczesna nazwa) prawa magdeburskie, ziemię i ufundował kościół parafialny. W roku 1413 podczas polsko-litewskiego zjazdu w Horodle postanowiono, że Parczew stanie się – z racji położenia – miastem zjazdów panów Polski i Litwy.

Złoty okres Parczewa

Polsko – litewskie sejmy odbywały się w Parczewie przez okres 150 lat. Pobyt w mieście posłów wraz z czeladzią powodował zwiększenie zapotrzebowania na wszelkie produkt, co wpłynęło na wzrost zamożności mieszkańców. Miasto stało się jakby „trzecią stolicą”. W jego pobliżu znajdowała się królewska rezydencja. Najazd tatarski w 1544 roku spotęgował – co wydaje się paradoksalne – rozwój Parczewa. Miasto otrzymało nowe przywileje, dochody zaś czerpie m.in. ze składu soli, wtedy podstawowego środka konserwacji żywności, z gorzelni i wagi. Rewizja (opis) dóbr na rok 1564 wskazuje na następującą liczbę rzemieślników: 33 piekarzy, 17 szewców, 14 garncarzy. Obrady sejmu z 1564 roku przynoszą miastu szeroki rozgłos w całym państwie.

Przyjęcie uchwał Soboru Trydenckiego

Okres początku XVI wieku to w Europie czas wielkich zmian religijnych. Powstają wtedy główne nurty kościoła protestanckiego: luteranizm, kalwinizm czy anglikanizm . Kościół rzymskokatolicki zwołuje sobór w Trydencie, na którym ustalone zostają nowe zasady odnowy kościoła. Jednym z głównych inicjatorów przyjęcia zasad soboru jest jeden z jego twórców – kardynał Stanisław Hozjusz. Wysłannik papieża i cesarza legat Commendoni na prośbę króla Zygmunta Augusta przemawia w sejmie do posłów, z których znaczna część to różnowiercy. Mowa zostaje bardzo dobrze przyjęta. Jednym z argumentów za przyjęciem uchwał Soboru Trydenckiego, które wskazał legat, były ówczesne wojny religijne na zachodzie Europy. 7 sierpnia 1564 r. król Zygmunt August przyjmuje uchwały Soboru w Trydencie. Rzeczpospolita Obojga Narodów stała się „państwem bez stosów”, gdzie osiedlali się ci, których – ze względów religijnych – prześladowano w innych krajach.

Dlaczego Unia Lubelska a nie Unia Parczewska?

Prawdopodobnie zrządzenie losu: pożar spowodował, że obrady sejmu w 1569 roku przeniesiono do Lublina. Na tych to obradach tzw. Unii Lubelskiej (a mogło być Unii Parczewskiej) ustalono ostateczny kształt podwójnego państwa – Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Kres pomyślności

Następuje stosunkowo szybko. Pierwsza przyczyna wiąże się z wprowadzeniem wolnej elekcji, które odbywać się miały w Warszawie. Całkowity upadek miasta następuje na początku XVII wieku. Przeniesienie stolicy do Warszawy spowodowało, że Parczew z położenia przy głównym szlaku państwowym z Krakowa do Wilna, zwanym jagiellońskim, znalazł się na odległych peryferiach. Lustracja – opis z 1659 roku wymienia już tylko 4 piekarzy, 3 szewców i po jednym garncarzu, kuśnierzu i kowalu. Miasto zachowało funkcje administracyjne; aż do rozbiorów było siedzibą starostwa niegrodowego, obejmującego też miasto Ostrów jak i okoliczne wsie.

Zaborowa stagnacja

W 1815 roku Parczew wszedł w skład Królestwa Polskiego i odtąd jego historia nierozerwalnie łączy się z Podlasiem. Następuje niekorzystny dla miasta okres degradacji administracyjnej. Z samego starostwa utworzono ekonomie, przekazując je generałom rosyjskim. Leżące na granicy dwóch powiatów miasto, pozbawione urzędów i sądów, pełni rolę lokalnego ośrodka rzemieślniczo-handlowego. Z izolacji gospodarczej wyprowadziła je dopiero budowa linii kolejowej. Parczew jako jedno z nielicznych miast nie utracił praw miejskich po powstaniu styczniowym.

Szczupak handlował rybami

W II Rzeczpospolitej Parczew był ponadpowiatowym ośrodkiem gospodarczym. Z większych przedsiębiorstw istniały tu trzy młyny, liczne cegielnie, Podlaska Wytwórnia Wyrobów Betonowych, fabryka wódek i likierów oraz huta szkła „Źródło”. Funkcjonowało wielu rzemieślników: krawcy, szewcy, ślusarze, ale też introligator oraz tapicer; liczne fi rmy handlowe i kilkadziesiąt sklepów. Ciekawostką jest fakt, handlarz rybami nazywał się Szczupak. W mieście znajdowała się nadto restauracja, trzy herbaciarnie i cztery piwiarnie. Praktykowało w mieście trzech lekarzy, stomatolog, weterynarz, adwokat, notariusz, akuszerki oraz trzech felczerów. Istniał również oddział banku i kasa spółdzielcza. Ludność dzieliła się na dwie zasadnicze grupy, w których podział religijny pokrywał się z narodowościowym. Według spisu z 1921 r. w Parczewie mieszkało 3870 katolików (49% mieszkańców) i 4005 wyznawców judaizmu (50,74 %).

Zapomniane walki

Pod koniec września podążały na Warszawę oddziały SGO Polesie gen. Kleeberga. O ostatniej bitwie pod Kockiem wiemy wiele. Preludium jednak do tych walk stanowiły jednak przemilczane w okresie PRL-u zwycięstwa SGO odniesione nad oddziałami sowieckimi pod Jabłoniem i Milanowem. W okresie okupacji Niemcy wymordowali prawie wszystkich mieszkańców narodowości żydowskiej, a pobliskie lasy stały się miejscem stacjonowania i walk oddziałów partyzanckich różnych proweniencji.

Symbol miasta

Dominujący nad miastem neogotycki kościół powstał z inicjatywy ks. Stanisława Wierzejskiego w latach 1905 – 1913, konsekrowany został w 1919 roku przez biskupa Henryka Przeździeckiego i podniesiony do rangi Bazyliki Mniejszej 26 kwietnia 1989 roku przez Świętego Jana Pawła II, który z okazji 400 – lecia ogłoszenia postanowień Soboru Trydenckiego odprawił tu w 1964 r. mszę świętą.

Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.

Zamknij